أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

123

قانون ( فارسى )

پاكسازى به عمل آورى . بعدا به علاج سر بپرداز ! اگر امتلاى خونى يا سودايى هست آن را از راه رگى كه زير زبان قرار دارد بيرون بران و تخليه را به وسيلهء حبّى كه مىنويسم دوام بده : نسخه : ايارج يك وحده ، سس صغير يك وحده ، اسطوخودوس يك وحده ، سقمونيا نيم وحده ، هليله يك وحده ، از همهء اينها قرصهاى بزرگ مىسازى و بعد از هر تخليه در شبهاى جداگانه ، هر شب به وزن دو درهم از اين قرصها بخورد . نسخهء ديگرى كه آن هم حب است و مفيد واقع مىشود : سس صغير به وزن پنج درهم ، بسپا يك پنج درهم ، سنگ ارمنى يك درهم ، هليلهء كابلى يك درهم ، اسطوخودوس ده درهم ، نمك هندى چهار درهم ، پيه هندوانهء ابو جهل چهار درهم ، بليله و آمله و آويشم و خربق سياه هريك سه درهم ، تربد بيست درهم ، همهء اينها را در اسكنجبين عسلى معجون كن و به كار ببر ! و بگذار به وسيلهء اسكنجبين و سقمونيا غرغره كند و زياد از حد حب « شبيار » استعمال ننمايد ؛ بلكه تا مىدانى كه سبك است به وى بده ، اما همين‌كه ديدى كه سوء مزاج گرم دارد آن را قطع كن ! بعد از تخليه به وسيلهء داروهاى مايع و غيره ، رطوبت و سردى را به بيمار برسان ، شايد نياز باشد كه روزى پنج بار داروهاى پاشيدنى را به كار ببرى و بر سرش بپاشى سر بيمار را با آب كله‌پاچه و شير بشوى و كره بر سرش بگذار و بيشتر از سردى فكر ترى بكن . شايد داروهايى را كه براى رطوبت بخشيدن زياد لازم دارى حتما سردى داشته باشند ؛ در اين حالت بابونه را با دارو قاطى كن ! شايد براى خوابيدنش مجبور شوى كه دياقوذا ( شربت كوكنار يا پوست خشخاش ) به بيمار بدهى پس هرگاه آن را تجويز كردى بايد آب انار هم بخورد تا رطوبت برساند يا خواب‌آور نامبرده را با شربت آلو بده تا نرمى برساند يا با آب جو بخورد . و با آبى كه خشخاش در آن پخته باشد او را بينداى تا بخوابد اما بهتر آن است كه كمى بابونه با آب‌پز خشخاش باشد . شير را بر سرش بدوش . روغنها نيز در اين زمينه بسيار مفيدند . و هرگاه داروهاى آبكى و پاشيدنى و بوييدنيهاى ترىبخش را به كار بردى نيرنگى ساز كن كه بعد از آن به خواب برود . مثلا داروهاى آبكى و روغنهاى خواب‌آور از قبيل روغن كاهو استعمال كن ! چيزهايى را بنوشد كه ترىآورند مانند آب جو و مانند آن . مگذار چيزهايى كه مانند اسكنجبين و آنچه كار اسكنجبين مىكنند بنوشد ، چيزهايى ننوشد كه نرمىبخش و خشكاننده و پاره‌كننده باشند . و همين‌كه ديدى قبوضيت دارد اماله‌اش كن تا بخارها به سوى سر بالا نروند و آزار به سرش نرسانند . با آب نوشيدنى بيمار ، بهتر آن است كه بيخ رازيانهء كوهى ، تخم رازيانهء كوهى ، بيخ هزار چشان قاطى باشد كه منفعت دارد . روزانه يك مثقال از آن را با آب بخورد . اگر نخورد آن را با غذايش قاطى كن كه نداند و كسى پيش بيمار در وقت غذا خوردن بنشيند كه بيمار از او شرم دارد و از او مىترسد . همواره دست و ساق پاهاى بيمار را ببند و محكم كن تا بخار به سوى پايين كشيده شود .